Kahramanmaraş'ta Uzman Psikolog veya Psikolojik Danışman: Şiddete Maruz Kalan Ergen Öğrenciler
Şiddet, ülkemizde ve dünyada insanların hayatlarını olumsuz yönde etkileyen bir sorundur. Şiddet davranışının ortaya çıkmasında bireysel, toplumsal ve kültürel faktörlerin etkili olduğu bilinmektedir. Şiddet, bir kişinin fiziksel ya da herhangi nesne kullanarak karşıdakine zarar vermesidir (Olweus, Limber ve Mahalic, 1999). Dünya Sağlık Örgütüne (2002) göre şiddet, fiziksel güç kullanımı ve kasıtlı bir tehdidin başka birine uygulanması sonucu o kişinin yaralanması, ölmesi ve psikolojik zarara uğraması olarak tanımlanmaktadır. Şiddetten olumsuz olarak en fazla etkilenen gruplardan birinin ergenler olduğu bilinmektedir (Toplu, 2017). Çünkü ergenlik dönemi çalkantılı bir dönem olduğu için birçok riskli durumlar görülebilir. Bu riskli durumlardan biri de şiddete maruz kalmadır. Bu nedenle ergenlik döneminde şiddete maruz kalan öğrencilerin incelenmesi önemlidir. Şiddete maruz kalan ergenler için şiddetin olumsuz sonuçlarının etkilerini azaltabilecek bir kişilik özelliği olarak psikolojik sağlamlık kavramı karşımıza çıkmaktadır. Şiddet gibi olumsuz yaşam olaylarından etkilenen ergenlerin psikolojik olarak nasıl sağlam kaldıklarını anlamak ergenlere yönelik önleyici çalışmalar yapabilmek için önemlidir (Karaırmak, 2006). Çünkü psikolojik sağlamlık olumlu düşünmeyi artıran, sağlıklı bir kişilik yapısının oluşmasını sağlayan koruyucu bir faktördür (Shastri, 2013). Psikolojik sağlamlık, bireyin zorlu yaşam olaylarına maruz kalmasına rağmen kendisini toparlayabilmesi, eski haline gelebilmesi ve olumsuz yaşantılardan uzaklaşması olarak tanımlanmaktadır (Masten, 2001). Diğer bir tanıma göre psikolojik sağlamlık; şiddet, deprem, savaş, boşanma, yakınını kaybetme gibi yaşanan durumlardan sonra bireyin kendisini toparlayabilme becerisidir (Weiten, Hammer ve Dunn, 2016). Psikolojik sağlamlık kavramının açıklanmasında üç ortak nokta vardır. Bunlardan birincisi olan risk faktörü; kişilerin yeterliğinin sağlamlık olarak ifade edilmesi için riskli yaşam koşullarında ortaya çıkması gerekir (Masten, 2001). İkincisi; riskli bir durumun etkisinin en aza indirilmeye çalışıldığı koruyucu faktörlerdir (Durlak, 1998). Üçüncüsü olan olumlu sonuçlar ise risk faktörlerinin olumsuz etkisini azaltmasının yanı sıra koruyucu faktörlerin de sonucuna olumlu yönde katkı sağlamaktadır (Masten, 2001). Literatür incelendiğinde psikolojik sağlamlık kavramının farklı şekillerde kullanıldığı görülmektedir. Bu kavramın psikolojik sağlamlık (Akar, 2018; Gizir, 2007; Karaırmak, 2006; Toplu, 2017); bireyin kendisini toparlama gücü (Terzi, 2007), dayanıklılık (Akın ve diğerleri, 2014; Connor ve Davidson, 2003; Eminağaoğlu, 2006), dirençlilik (Plotnik, 2009), yılmazlık (Gürgan, 2006; Kaner ve Bayraklı, 2010; Öğülmüş, 2001) gibi kavramalarla eş anlamlı olarak kullanıldığı görülmektedir.
Bu araştırma kapsamında ele alınan ve psikolojik sağlamlıkla ilişkili olduğu düşünülen diğer bir kavram da empatidir. Empati, karşıdaki bireyin duygu ve düşüncelerini doğru anlayabilme ve o kişiye ifade edebilme becerisi olarak açıklanmaktadır (Eisenberg, 1983). Empati, bir olay karşısında bireyin, kendisini karşıdakinin yerine koyarak olaya onun bakış açısına göre bakabilmesi, onun duygu ve düşüncelerini anlayabilmesi, hissedebilmesi ve bunu aktarabilmesidir (Rogers, 1983). Bireylerin 828 KEFAD Cilt 25, Sayı 2, Ağustos, 2024 yaşam standartlarını artırmada ve çevrelerine uyum sağlamada empatik becerilerin gelişmiş olması önemlidir (Dökmen, 2011). Bundan dolayı şiddete maruz kalan ergenlerde empati çevresel uyum açısından önemlidir. Empati becerisi gelişmiş olan bireylerin şiddet, savaş, deprem, travma gibi olumsuz yaşam olaylar karşısında daha kolay mücadele ettikleri görülmektedir. Literatürde böyle olumsuz durumlardan sonra psikolojik sağlamlık ve empati kavramını ele alan çeşitli çalışmalar yer almaktadır. Bu çalışmalarda psikolojik sağlamlık ile empati arasında anlamlı düzeyde ilişkinin olduğu (Eminağaoğlu, 2006; Grotberg, 2001; Mızrakçı, 2011; Okan, Yılmaztürk ve Kürüm, 2020; Onat, 2010; Sipahioğlu, 2008; Toplu, 2017) tespit edilmiştir.
Dr. Psikolojik Danışman
Ahmet TOPLU
