Kahramanmaraş'ta Psikolojik Destek: Şiddetle Başa Çıkma
Birçok araştırmacı ve kuramcı son zamanlarda ergenlerde çok sık görülen riskli davranışların başında şiddetin öne çıktığını ileri sürmektedir. Bu riskli davranışın ortaya çıkmasında biyolojik, psikolojik ve fiziksel faktörlerin yanında toplumların yapısı ve kültürel faktörlerde etkili olmaktadır. Ayrıca ergenlerin şiddete maruz kalma durumlarının da giderek artığı görülmektedir. Bu bakımdan dolayışiddete maruz kalmış ergenlerin psikolojik sağlamlıklarının, empatibecerilerinin ve öz-yeterliklerinin incelenmesi önemlidir.
Şiddet ergenlerin psikolojilerini olumsuz etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Rousseauergenliğin fırtınalı bir dönem olduğunu, coşmuş bir aslana benzediğinive kontrol edilmesi gereken tehlikeli bir güç olduğunu dile getirmiştir.Dolayısıyla ergenlik bedensel değişikliklerle birlikte farklı bir boyut kazanarak şiddetle bağlantılı hale gelmiştir(Kayaalp, 2008). Ayrıca ergenlerin fiziksel, psikolojik, ekonomik ve cinsel şiddete maruz kaldıkları görülmektedir.
Şiddet kavramı literatürde değişik şekillerde açıklanmaktadır. Şiddet,bireylere ve nesnelere karşı düşmanlık duygusunun, yoğun ve aşırı bir şekilde ortaya çıkmasıdır (Budak, 2003).Olweus (1999) ise şiddeti, herhangi bir bireyin bedensel veya herhangi bir nesne kullanarak karşıdakine ciddi şekilde zarar verme şeklinde açıklamıştır.DSÖ göre ise şiddet; yaralanma, ölüm, psikolojik ve fiziksel zarar, gelişimde bozukluk veya mahrumiyete neden olan kişinin kendisine, bir başkasına, bir gruba veya bir topluma yönelik olarak fiziksel kuvvetin veya gücün sınırlı bir şekilde kullanılması ya da olumsuz etkisinin olmasıdır (Mayor, 2002; akt; Çetiner, 2006, s.3). Dolayısıyla şiddet karşıdaki birey yada grubu olumsuz bir şekilde etkilemektedir.
Kaza sonucu meydana gelen bilinçli olarak yapılmayan acı veren davranışlar şiddet olarak kabul edilmemektedir (Englander, 2003). Şiddet, dünyanın her tarafında sıkça görüldüğü gibi ergenlik dönemi mortalite ve morbidite nedenleri bakımından önemli bir sorun olarak görülmektedir. Şiddetin oluşmasında sadece bir kriter değil de birden fazla kriteretkili olmaktadır. Şiddet davranışını 13 yaşından önce sergileyen ergenlerin yetişkinlik dönemlerinde suç işleme olasılıkları yüksektir.Ancak 15-16 yaş civarında şiddet davranışı sergileyen ergenlerin ise bu davranışlarının geçici olduğu görülmektedir (Alikaşifoğlu, 2008). Şiddete maruz kalan ergenlerantisosyal davranışlar sergilemekte, daha sonraki yaşamlarında karşılaşmış oldukları olumsuzluklar karşısında ise uyum sağlama sorunu yaşamaktadırlar.
Ülkemizde, son yıllarda ergenlerin karışmış olduğu şiddet olaylarında ciddi bir artış yaşanmaktadır. Ergenlerde en sık karşılaşılan şiddet olayı ise karşı cinsle yaşanan ilişkilerdir. İstatistiklerine göre şiddetten en çok olumsuz etkilenen grupların ergenler olduğu görülmektedir. Şiddeti önleme çalışmalarının en önemli boyutu ise şiddete neden olan risk faktörlerinin neler olduğunun bilinmesidir (Yıldırım, 2014).Bu risk faktörleri; madde kullanımı, intihar, şiddet uygulama veya şiddete maruz kalma davranışlarıdır.
Steinberg’e (2007) göre, risk faktörleri içerisinde en yaygın olarak kullanılanı şiddettir. Ergenlerin şiddet uygulamasının yanında şiddete de maruz kaldıkları görülmektedir. Şiddetin uygulandığı ortamlarda bulunan ve şiddete maruz kalan ergenlerin ileride şiddeti aşırı bir şekilde uyguladıkları görülmektedir. Dünyada her yıl şiddet nedeniyle iki milyondan fazla kişinin zarar gördüğü ve fiziksel ve psikolojik sorunların yaşandığı görülmektedir. Türkiye’de ise şiddet giderek artmasına rağmen ülke genelini temsil edecek rakamlara ulaşılamamıştır.Şiddetin en çok okullarda yaşandığı görülmektedir.(Özgür, Yörükoğlu ve Baysan-Arabacı, 2011). Şiddete maruz kalan öğrencilerin karşılaşmış oldukları problemlerin sadece okul dönemleriyle sınırlı kalmadığı yaşamının sonraki dönemlerinde de devam ettiği görülmektedir. Ayrıca bu durum sadece şiddete maruz kalan kişide değil şiddete tanık olan veya şiddeti alışkanlık haline getiren kişilerin gelişimini olumsuz etkilemektedir.(Olweus, 1993; Banks, 1997; akt. Kandemir ve Özbay, 2009).
Dr. Psikolojik Danışman Ahmet TOPLU
