Kahramanmaraş'ta Psikolog veya Terapi: Tourette Sendromu ve Diğer Tik Bozuklukları
Tik bozuklukları içinde yer alan Tourette Sendromu (TS); sıklık, kuvvet ve karmaşıklıkta artıp azalan kronik motor ve fonik tikler olarak tanımlanır. Bu tikler tipik olarak erken çocuklukta başlar, çocukluk ve ergenlik boyunca devam eder ve erken yetişkinlik döneminde önemli ölçüde azalır. Bu sendrom genellikle Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) ve Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bo zukluğu (DEHB) dahil olmak üzere çeşitli bilişsel, dav ranışsal ve duygusal rahatsızlıklar birlikte ortaya çıkmaktadır.Bu tik bozukluğunu diğer bozukluklarından ayıran en önemli özellik ise birçok motor ve ses tiklerinin bir arada olmasıdır. TS, DSM-IV’te Tourette Bozukluğu olarak adlandırılmıştır. Fakat bu bölümde TS olarak kul lanılmıştır. TS, 1880’lerde Georges Gilles de la Tourette Tourette (1885) tarafından ilk defa ortaya atılmıştır. Bu sendrom “ekolali ve koprolali eşliğinde motor koordi nasyonsuzluğu ile karakterize edilen bir sinir sistemi bo zukluğu” olarak tanımlanmıştır. Daha sonraki yıllarda histeri veya korenin bir çeşidi olduğu kabul edilmiştir. TS, 1900’lerin ortalarında, obsesif-kompulsif nevroz ve narsisizm kavramları ile ilişkili olduğu görülmüştür. Fakat 1960’larda ilaçların tik semptomlarını azaltmada etkili olduğunun görüldükten sonra, nörokimyasal dü zenleme bozukluğu olarak kabul edilmiştir. Ayrıca ge netik bir yatkınlığı olan tik bozukluğunun sıklığında ve şiddetinde çevresel sorunların aracı bir etkisinin olduğu görülmüştür. TS, tipik olarak erken çocukluk döne minde ebeveynler ve öğretmenler tarafından genellikle iyi huylu alışkanlıklar veya tuhaf tavırlar olarak görülen bir veya birkaç basit tikle başlar. Küçük çocuklarda tikler, giderek kötüleşip en yüksek seviyeye 10 yaş civarında ulaşır; ancak en kötü şiddet en erken 7 yaşında oluşmaya başlar ve 15 yaşın sonlarına kadar da ortaya çıkar. Tik lerin sayısı, sıklığı, şiddeti ve karmaşıklığı sürekli arta rak 10 veya 11 yaşlarında zirveye ulaşır. Daha sonra ergenlik boyunca şiddeti kademeli olarak azalır. TS’li bi reyler 18 yaşına geldiğinde tik semptomları yaklaşık %90 oranında azalır ve bu bireylerin %40’tan fazlasında ise semptom görülmez. Bunlar geçiçi tik bozuklukları ola rak değerlendirilir. Öte yandan TS, popülasyonun %0,03 ila %0,6’sı arasında tahmin edilen prevalansı ile en az gö rülen tik bozukluğudur. Tik bozuklukları ağırlıklı olarak erkeklerde bulunur ve bu oran 1.6:1 arasında değişmek tedir. Ergenliğin sonlarına doğru tik sendromlarında %90 oranında azalma meydana gelir. Ayrıca tik bozuk luklarının erişkinlerdeki TS yaygınlığı %0.05 olduğu sap tanmıştır. TS’ye en çok benzeyen geçici tik bozukluğu ve kro nik veya motor tikleridir. Araştırmalarda bu tikler, çocuk lukta ortaya çıkıp merkezi sinir sistemindeki olgunlaşmaya bağlı olarak ilerleyen dönemlerde giderek sıklığı ve şid deti, azalmaktadır. TS ve diğer tik bozukluklarından olan kronik motor tiklerin ortalama başlama yaşı 5 ila 6 yaş civarındadır. Fakat tikler 1 yaşından daha erken görüle bilir veya ergenlik sonuna kadar gecikmeli olarak ortaya çıkabilir. Ailede tik bozuklukları öyküsü yoksa geç baş langıçlı tikler ve diğer birincil nedenler için kapsamlı bir araştırmayı gerekmektedir. TS başlangıçta, iyi huylu çocukluk tiklerinin bir veya birkaçı olarak geçici ve kademeli olarak başlar. Bu durumları daha sonra daha kalıcı ve şid detli motor ve ses (vokal) tiklerin olduğu dönemler izler. Genel popülasyonun % 1 ila %2’sinde görülen kronik tik bozuklukları diğer tik bozukluklarına göre daha az yay gındır. TS ve diğer tik bozuklukları tüm ırklarda, etnik gruplarda, farklı sosyoekonomik yapısı olan bireylerde gö rülmektedir. Kronik motor ya da ses tiklerinin bozuklu ğunda, motor veya ses tiklerinin bir yıldan daha fazla devam etmesiyle tanısı konulmaktadır. Motor ve ses tikle rinin şiddeti ve sıklığı diğer tik bozukluklarına göre daha sabit görünümde olmasına rağmen nadiren de olsa artıp azalmalar görülebilir.25 Bu bozuklukta çoğul ses veya motor tiklerinin ikisi bir arada bulunabilir. TS’ye eşlik eden DEHB ve OKB gibi davranış sorunları, kronik motor ya da ses tikleri bozukluğundan farklılık göstermektedir. DSM-V göre motor ve ses tik bozukluğunun başlangıç aşa ması 18 yaşından önce görülmekte ve görülme sebebi her hangi bir şeye bağlanamamaktadır. Gelip geçici tik bozukluğu, bir veya daha fazla motor ve ses tiklerinin aniden ortaya çıkması, tekrar etmesi, hızlı basmakalıp motor ver ses tikleridir. Bu tikler en az dört hafta en çok bir yıl süreyle nerdeyse her gün en az bir defa ortaya çıkmaktadır. Bu bozukluk 18 yaşından önce görün meye başlar. Ayrıca bu bozukluk TS’nin tanı kriterlerini hiçbir zaman tam olarak karşılayamamıştır. Erkeklerde kız lardan daha fazla görülmektedir. Geçici basit motor ve fonik tikler, okul çağındaki çocukların % 4 ila %24 ara sında daha yaygın olduğu görülmektedir.
Dr. Psik.D. Ahmet TOPLU
