Kahramanmaraş'ta Psikolojik Danışma/Terapi: Ergenlerde Şiddetin Önlenmesi
Şiddete maruz kalan ergenlerin, olumsuz durumla mücadele etmelerinde öz yeterlik inancının önemli bir yeri vardır. Güçlü bir öz yeterlik inancına sahip birey olumsuz yaşam olayları ile daha kolay şekilde başa çıkmaktadır (Bandura, 1997). Öz yeterlik, kişinin değişik olaylarla mücadele etme becerisi, herhangi bir şeyi kazanma yeteneği ve kendisine yönelik algısı, inancı ve yargısıdır (Senemoğlu, 1997). Öz yeterlik, ergenin duygu, düşünce ve davranışlarına olan etkisiyle problemli davranışlara karşı kendisini korumasıdır (Arslan ve Balkıs, 2016). Bazı araştırmalarda bireylerin öz-yeterlikleri ve şiddet olayına yönelik tutumları ile şiddete yönelik eğilimleri arasında negatif yönde bir ilişki tespit edilmiştir (Orpinas, 1999; Perry, Perry ve Rasmussen, 1986). Öz yeterlik inancı güçlü olan bireyler olumsuz yaşam olayları ile daha kolay mücadele edip aynı zamanda olumsuz davranışlarını da olumlu yönde düzenlemektedirler (Caprara, Steca, Cervone ve Artistico, 2003; Bandura, 1997). Öz yeterlikle ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde; öz yeterlik ile psikolojik sağlamlık arasında anlamlı bir ilişki (Arslan, 2015; Can ve Cantez, 2018; Terzi, 2007; Toplu, 2017) ve öz yeterlik ile empati arasında da anlamlı bir ilişkinin olduğu (Karaçolak, 2022; Kesicioğlu ve Güven, 2014; Yılmaz, 2011) tespit edilmiştir. Dolayısıyla psikolojik sağlamlığı yüksek olan kişilerin öz yeterlikleri de yüksektir (Iwaniec, 2006; Masten ve Coatsworth, 1998). Bu durumun aynı zamanda psikolojik sağlamlığı yüksek olan kişilerin özelliklerinden biri olduğu görülmektedir. Şiddete maruz kalan öğrenciler, psikolojik sağlamlık açısından hassas ve duyarlı bir grupta yer almaktadırlar (Murphy ve ark., 2006). Bu öğrencilerin zorluklarla ve tehditlerle baş etmekte oldukça zorlandıkları görülmektedir (Herrman ve Stewart, 2011). Bu durumlar göre şiddete maruz kalmak psikolojik sağlamlık açısından büyük bir risk faktörüdür (Gizir, 2007). Literatürden elde edilen bulgulara göre şiddete maruz kalmak öğrencilerin psikolojik sağlamlıklarını, empatik eğilimlerini ve öz yeterliklerini olumsuz yönde etkilemektedir (Hawkins, Graham, Williams ve Zahn, 2009; Gizir, 2007; Orpinas, 1999; Perry, Perry ve Rasmussen, 1986). Yapılan bir çalışmada ise öğrencilerin öz yeterlik inançları, onların psikolojik sağlamlığını olumlu yönde yordamaktadır (Arslan, 2015). Yine yapılan başka bir çalışmada empatik eğilimleri yüksek olan öğrencilerin psikolojik sağlamlıklarının da yüksek olduğu tespit edilmiştir (Mızrakçı, 2011). Literatür incelendiğinde psikolojik sağlamlık, empatik eğilim ve öz yeterlik kavramlarının üçünün bir arada olduğu herhangi bir araştırmaya rastlanılmamıştır. Bu araştırmada ise şiddete maruz kalan ergen öğrencilerin psikolojik sağlamlık, empatik eğilimleri ve öz Toplu, A. & Çakmak, S. yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi ve bu öğrencilerin psikolojik sağlamlıklarının yordanması araştırılmak istenmiştir. Bu temel amaç kapsamında bazı demografik faktörlerin de psikolojik sağlamlık, empatik eğilim ve öz yeterlik değişkenlerine olan etkileri değerlendirilmiştir. Günümüzde şiddete maruz kalan ergenlerin sayısının fazla olduğu düşünüldüğünde psikolojik sağlamlık, empatik eğilim ve öz yeterlik ilişkisinin ortaya konması oldukça önemlidir. Bu kapsamda aşağıdaki sorulara cevap aranmaktadır.
• Şiddete maruz kalan ergen öğrencilerin psikolojik sağlamlık, empatik eğilimleri ve öz yeterlikleri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?
• Şiddete maruz kalan ergen öğrencilerin psikolojik sağlamlıklarını, empatik eğilimleri ve öz yeterlikleri anlamlı bir şekilde yordamakta mıdır?
• Şiddete maruz kalan ergen öğrencilerin psikolojik sağlamlık, empatik eğilimleri ve öz yeterlikleri demografik değişkenlere göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir?
Dr. Psikolojik Danışman Ahmet TOPLU
